Uit elkaar na samenwonen: Wat moet je regelen?

Samenwonen en uit elkaar gaan. Misschien noem je het een relatiebreuk, uit elkaar gaan of het beëindigen van jullie relatie. Zelf gebruik ik ook bij samenwoners regelmatig het woord scheiden. Want hoewel jullie juridisch niet hoeven te scheiden zoals bij een huwelijk, moet er vaak wél veel worden geregeld.

Wie blijft er in de woning wonen? Wat gebeurt er met de hypotheek? Hoe verdelen jullie de gezamenlijke spullen en schulden? Wat staat er eigenlijk in jullie samenlevingscontract? En misschien wel het belangrijkste: wat spreken jullie af als jullie samen kinderen hebben?

Als mediator begeleid ik ook samenwoners die uit elkaar gaan. In deze blog leg ik uit waar je rekening mee moet houden en welke afspraken belangrijk zijn.

Uit elkaar gaan na samenwonen is anders dan een echtscheiding

Een belangrijk verschil tussen gehuwden en samenwoners is dat samenwoners niet officieel via de rechtbank hoeven te scheiden. Er hoeft immers geen huwelijk te worden ontbonden.

Dat betekent echter niet dat er niets geregeld hoeft te worden.

Wanneer jullie langere tijd hebben samengewoond, kunnen jullie levens financieel en praktisch behoorlijk met elkaar verweven zijn geraakt. Denk bijvoorbeeld aan:

• een gezamenlijke koopwoning en hypotheek
• een huurwoning
• gezamenlijke bankrekeningen
• leningen en andere schulden
• spaargeld en beleggingen
• gezamenlijke bezittingen
• een samenlevingscontract
• verzekeringen
• een testament
• en natuurlijk jullie kinderen.

Daarom vind ik het belangrijk dat ook samenwoners hun relatie zorgvuldig en duidelijk afronden.

Wat moet je regelen als je uit elkaar gaat na samenwonen?

Wat er precies geregeld moet worden, verschilt per situatie. In mijn mediationpraktijk kijk ik in ieder geval naar de volgende vragen:

Hebben jullie samen kinderen? Dan moeten er afspraken worden gemaakt over de zorg voor de kinderen, de opvoeding, de communicatie tussen jullie als ouders en de verdeling van de kosten.

Hebben jullie een gezamenlijke woning? Dan moet worden bekeken wie eigenaar of huurder is, of iemand in de woning blijft wonen en of uitkoop of verkoop mogelijk is.

Hebben jullie een samenlevingscontract? Dan is het belangrijk om eerst goed te bekijken welke afspraken jullie daarin destijds hebben gemaakt.

Welke bezittingen en schulden hebben jullie samen? Ook daarover moeten duidelijke afspraken worden gemaakt.

Maar er speelt meer dan alleen geld en juridische afspraken. Emoties, belangen en behoeften lopen als een rode draad door een scheiding heen. Juist daarom kan mediation helpen om niet alleen te kijken naar waar je juridisch recht op hebt, maar ook naar wat voor jullie beiden een werkbare oplossing is.

Uit elkaar gaan met kinderen?

elkaar gaan een ouderschapsplan maken.

Meer lezen: Officiële informatie Rijksoverheid: Gezamenlijk gezag door erkenning sinds 1 januari 2023

Daarin maken jullie onder andere afspraken over:

• hoe jullie de zorg- en opvoedingstaken verdelen
• wanneer de kinderen bij welke ouder zijn
• hoe jullie elkaar informeren over de kinderen
• hoe jullie belangrijke beslissingen nemen
• hoe jullie de kinderen bij de afspraken betrekken
• hoe jullie de kosten van de kinderen verdelen

Als samenwonende ouders hoeven jullie het ouderschapsplan niet automatisch bij de rechtbank in te dienen.

Meer lezen: Officiële informatie Rijksoverheid: Wat moet er in een ouderschapsplan staan?

Zelf spreek ik overigens liever over een ouderschapsregeling dan alleen over een ouderschapsplan. Een plan klinkt voor mij nogal administratief, terwijl het uiteindelijk gaat over iets veel belangrijkers: hoe blijven jullie na de scheiding samen ouders?

Een goede regeling moet daarom niet alleen juridisch kloppen, maar vooral bij jullie kinderen, jullie gezin en jullie nieuwe situatie passen.

Kinderalimentatie als samenwoners uit elkaar gaan

Een misverstand dat ik regelmatig tegenkom, is dat kinderalimentatie alleen zou gelden wanneer ouders getrouwd zijn geweest.

Dat is niet zo.

Ouders hebben een wettelijke onderhoudsplicht voor hun kinderen. Die financiële verantwoordelijkheid stopt dus niet doordat jullie relatie eindigt. Ouders blijven in beginsel financieel verantwoordelijk voor hun kinderen tot zij 21 jaar zijn.

Meer lezen: Officiële informatie Rijksoverheid: Wanneer heb ik een onderhoudsplicht?

Bij een scheiding moet daarom worden bekeken hoe de kosten van de kinderen na het uit elkaar gaan tussen beide ouders worden verdeeld.

Hoe wordt de kinderalimentatie berekend?

De hoogte van de kinderalimentatie is niet zomaar een bedrag dat jullie zelf hoeven te bedenken.

Meer lezen: Officiële informatie Rijksoverheid: Hoeveel kinderalimentatie krijg of betaal ik?

Bij de berekening wordt onder andere gekeken naar:

• de behoefte van de kinderen
• het inkomen en de financiële draagkracht van beide ouders
• de zorgverdeling
• de overige omstandigheden van jullie gezin

Een berekening is daarbij wat mij betreft het startpunt van het gesprek en niet altijd het eindpunt.

Ik vind het belangrijk om samen te kijken hoe jullie de kosten van de kinderen in de praktijk willen organiseren. Wie betaalt bijvoorbeeld kleding, sport, schoolkosten, een telefoon of bijzondere uitgaven? Werken jullie met kinderalimentatie, een kinderrekening of een combinatie daarvan?

Geen enkel gezin is hetzelfde. Daarom vraagt een goede regeling over de kinderkosten om maatwerk.

Wat gebeurt er met de koopwoning als samenwoners uit elkaar gaan?

Hebben jullie samen een koopwoning? Dan is dit vaak financieel het grootste onderwerp van de scheiding.

Allereerst moet duidelijk zijn wie eigenaar is van de woning en wie aansprakelijk is voor de hypotheek.

Zijn jullie samen eigenaar? Dan zullen jullie samen moeten bepalen wat er met de woning gebeurt. Globaal zijn er drie mogelijkheden:

• één van jullie blijft in de woning en koopt de ander uit
• jullie verkopen de woning
• de woning blijft voorlopig gezamenlijk eigendom

Bij uitkoop moet niet alleen worden gekeken naar de waarde van de woning en de hypotheekschuld. Ook eerdere privé-inbreng, verbouwingen, onderlinge leningen en afspraken uit het samenlevingscontract kunnen een rol spelen.

Daarnaast moet de hypotheekverstrekker akkoord gaan als één van jullie de woning en hypotheek alleen wil voortzetten.

Let ook op de fiscale gevolgen van de woning

Bij een gezamenlijke woning is het verstandig om niet alleen naar de verdeling zelf te kijken, maar ook naar de fiscale gevolgen.

Voor ongehuwd samenwonenden die uit elkaar gaan, gelden voor de eigenwoningregeling in belangrijke mate dezelfde regels als voor mensen die gaan scheiden.

Degene die de gezamenlijke eigen woning verlaat, kan onder voorwaarden nog maximaal twee jaar gebruikmaken van de eigenwoningregeling voor zijn of haar aandeel in de voormalige gezamenlijke woning. Welke hypotheekrente aftrekbaar is, hangt onder andere samen met het aandeel in het eigendom en de eigenwoningschuld.

Ook de afspraken over wie na de scheiding de hypotheekrente betaalt, kunnen fiscale gevolgen hebben.

Daarom vind ik het belangrijk om bij een gezamenlijke koopwoning niet alleen de vraag te stellen: “Wie krijgt het huis?”, maar ook: “Wat betekenen onze afspraken financieel en fiscaal?”

 

Wat gebeurt er met een huurwoning?

Wonen jullie in een huurwoning? Kijk dan eerst goed naar het huurcontract.

Wie staat als huurder op de overeenkomst? Zijn jullie beiden huurder of staat het contract slechts op naam van één van jullie?

Wanneer één van jullie in de woning wil blijven, is het verstandig om tijdig contact op te nemen met de verhuurder en te bespreken wat mogelijk is.

Leg vervolgens duidelijk vast wie de woning voortzet en vanaf welk moment de ander geen verplichtingen meer heeft.

Uit elkaar met een samenlevingscontract

Hebben jullie een samenlevingscontract? Pak dat contract er dan bij voordat jullie afspraken gaan maken.

Een samenlevingscontract kan bijvoorbeeld afspraken bevatten over:

• de kosten van de huishouding
• de gezamenlijke woning
• de verdeling van bezittingen
• onderlinge schulden
• privé-inbreng in een woning
• gezamenlijke bankrekeningen
• de beëindiging van de samenleving
• pensioen
• soms financiële afspraken voor na het uit elkaar gaan

Het is belangrijk om niet automatisch aan te nemen dat alles wat tijdens het samenwonen is opgebouwd fiftyfifty moet worden verdeeld.

Bij samenwoners bestaat namelijk niet automatisch een huwelijksgemeenschap van goederen. Eigendom, gemaakte afspraken en de manier waarop bepaalde aankopen zijn gefinancierd, zijn daarom belangrijk.

Hebben samenwoners recht op partneralimentatie?

Dit is eveneens een belangrijk verschil met een huwelijk of geregistreerd partnerschap.

Voor ongehuwd samenwonenden bestaat na het beëindigen van de relatie niet automatisch een wettelijke verplichting tot partneralimentatie zoals die na een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan bestaan.

Dat kan anders zijn wanneer jullie daar zelf afspraken over hebben gemaakt, bijvoorbeeld in een samenlevingscontract of een overeenkomst bij het uit elkaar gaan.

Hetzelfde geldt voor pensioen. Samenwonen leidt niet automatisch tot dezelfde pensioenverdeling als bij een echtscheiding. Wel kan een partnerpensioen zijn geregeld via de pensioenregeling. Controleer daarom altijd de pensioenvoorwaarden en eventuele afspraken uit het samenlevingscontract.

Vergeet een testament en verzekeringen niet

Hebben jullie tijdens jullie relatie testamenten laten opstellen? Controleer deze dan bij het uit elkaar gaan. Een relatiebreuk betekent niet per definitie dat iedere bepaling in een testament automatisch verdwijnt. Het is daarom verstandig om een notaris te laten beoordelen of het testament nog aansluit bij de nieuwe situatie. Denk daarnaast aan:

• levensverzekeringen
• overlijdensrisicoverzekeringen
• begunstigingen
• gezamenlijke verzekeringen
• bankrekeningen
• machtigingen
• pensioenregelingen

Dit zijn onderwerpen die gemakkelijk worden vergeten, maar later grote financiële gevolgen kunnen hebben.

Leg afspraken bij uit elkaar gaan goed vast

Ook wanneer jullie goed met elkaar omgaan, adviseer ik om afspraken schriftelijk vast te leggen. Dat voorkomt dat jullie een jaar later een verschillende herinnering hebben aan wat destijds is afgesproken. In een vaststellingsovereenkomst kunnen bijvoorbeeld afspraken worden opgenomen over de woning, hypotheek, bezittingen, schulden, bankrekeningen en eventuele onderlinge financiële verplichtingen. Voor de kinderen worden de afspraken vastgelegd in een ouderschapsplan of ouderschapsregeling. Welke aanvullende juridische vastlegging verstandig of noodzakelijk is, hangt af van jullie situatie. Zeker bij een woning, hypotheek of afspraken die afdwingbaar moeten zijn, kan ook de notaris of een advocaat een rol hebben.

Mediation bij uit elkaar gaan na samenwonen

Misschien kunnen jullie veel zelf regelen. Toch merk ik in mijn praktijk dat het beëindigen van een samenwoonrelatie ingewikkelder kan zijn dan vooraf wordt gedacht. Dat komt niet alleen door de juridische of financiële onderwerpen. Een scheiding is ook een emotioneel proces. De één kan al verder zijn in het proces dan de ander. Misschien wil de één de woning graag behouden terwijl de ander vooral snel duidelijkheid wil. Of jullie zijn het als partners niet meer met elkaar eens, maar moeten als ouders nog jarenlang met elkaar samenwerken. Tijdens mediation is er ruimte voor die verschillende belangen, behoeften en emoties. Ik help jullie om overzicht te krijgen, de juiste onderwerpen op tafel te leggen en stap voor stap tot afspraken te komen waar jullie beiden achter kunnen staan.

Veelgestelde vragen over uit elkaar gaan na samenwonen

Moeten samenwoners officieel scheiden?

Nee. Een samenwoonrelatie hoeft niet door de rechtbank te worden ontbonden. Wel kunnen er veel juridische, financiële en praktische zaken zijn die jullie moeten regelen.

Is een ouderschapsplan verplicht als we niet getrouwd zijn?

Voor samenwonende ouders met gezamenlijk gezag is een ouderschapsplan verplicht. Jullie hoeven dit bij het uit elkaar gaan niet automatisch bij de rechtbank in te dienen.

Moet ik kinderalimentatie betalen als we nooit getrouwd zijn geweest?

Het feit dat jullie niet getrouwd zijn geweest, neemt de onderhoudsplicht voor jullie kinderen niet weg. Bij het uit elkaar gaan moeten jullie afspraken maken over de verdeling van de kosten van de kinderen.

Heb ik na samenwonen recht op partneralimentatie?

Er bestaat voor ongehuwd samenwonenden niet automatisch dezelfde wettelijke aanspraak op partneralimentatie als na een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Wel kunnen jullie daarover zelf afspraken hebben gemaakt.

Wat gebeurt er met onze gezamenlijke koopwoning?

Jullie kunnen de woning verkopen of één van jullie kan de ander uitkopen. Welke oplossing mogelijk is, hangt onder andere af van de eigendomsverhouding, hypotheek, waarde van de woning, eventuele privé-inbreng en financieringsmogelijkheden.

Hebben we een mediator nodig als we uit elkaar gaan?

Dat is niet verplicht. Een mediator kan wel helpen om juridische, financiële, praktische én emotionele onderwerpen in samenhang te bespreken en de gemaakte afspraken duidelijk vast te leggen.

 Gaan jullie uit elkaar na samenwonen?

Uit elkaar gaan na samenwonen is meer dan alleen besluiten wie waar gaat wonen. Zeker wanneer jullie samen kinderen, een woning of financiële verplichtingen hebben, is het belangrijk om zorgvuldig naar de gevolgen van jullie keuzes te kijken.

Mijn uitgangspunt is daarbij dat goede afspraken niet alleen juridisch en financieel moeten kloppen, maar vooral werkbaar moeten zijn voor jullie nieuwe situatie.

Gaan jullie uit elkaar na samenwonen en willen jullie dit zorgvuldig en in goed overleg regelen? Ik help jullie graag. Neem contact op of stuur een mailtje naar contact@med4u.nl

Mediation4u

 

Pim van der Hagen
Esdoornstraat 13
5712NS Someren
contact@med4u.nl
Tel: 06 51540236​

Uw mediator in de regio Someren, Asten, Heusden, Lierop, Heeze, Sterksel, Maarheeze Geldrop,  Mierlo, Helmond, Eindhoven, Weert en Deurne.